Wednesday, May 13, 2026

KRISTIAN CHHUNGKUA

 “Kei leh ka chhûngte erawh hi zawngin Lalpa rawng a ni kan bâwl dâwn ni.” Josua 24:15

 Khaw pakhatah hian in mawi tak, uluk taka chei, inchhung furniture te pawh hlu tak leh a pawnlam pawh tunlai insakna hmanraw tha ber bera sak a awm a. Chu in chu a hmu apiangin mawi an tiin an awt em em. Mahse, zan khat chu lirnghing na tak a lo thawk a, chu in chu a tlu ta thut mai a. Mite chuan mak anti in an hrilh a hai hle mai a; a hnuah an han en chian chuan, a in foundation chu alo tha tawk lovin alo nghet lo hle tih an hmu ta a ni.

Vawiin hian chhungkaw tam tak chu kan pawn lam landanah kan that hmelin, kan hlim hmel hle a nimai thei a. Sum leh paite neiin, nitin khawsakna leh fate zirna pawh a tha ber ber kan pe thei a nimai thei a.  Silhfen ṭha leh changkang tak tak an inbelin, kan rim pawh a tui viau mai thei. Mahse, kan chhûng lamah chuan lungawi lohna, thinrimna, ṭawngṭai ho hleih theih lohna, thil tihna reng reng a rinawm lohna, ruihtheihthil a fihlim lo leh chhungkaw in hmangaihna tlachham em em kan ni thei. Kan pawnlam landan ai hian kan chhungril foundation hi alo tha tawk lo thei.

Kan hmelma Setana hian chhûngkua kan in hmangaihna te, kan hlimna te, kan inngeihna te ki kawng hrang hranga min tihchhiah a, min thiah vek hi a tum a ni (Johana 10:9). Chu setana thil tum ber “Chhungkuaah” a tih puitlin chuan, kohhran leh khawtlâng a tichau a, a ti chhe thei tih a hria a. Chuvângin, nang leh keihi kan mena, kan thanharh a hun. Chu chu kan thupui Kristian Chhungkua bul kan tanna hmasaber tur a ni.

Kristian chhûngkua tih hi Bible nei ringawt emaw, inkhawm ve zeuh zeuh chhûngkua tihna a ni lo. Kristian chhûngkua chu Krista chawimawina in, ṭawngṭaihona in, nu leh paten fate Pathian ngaihsakna kawnga an hruaina hmun, leh hmangaihna leh inngaihdamna nitin hmuh tur a awmna hmun kha a ni a. Kan chhungkuaah a awm em?

Pathianin khawvel sorkar (government), zirna in (school), emaw kohhran a din hmain, chhûngkua a din hmasa ber a. Genesis 2:18-ah chuan Pathianin, “Mihring, amah maia a awm hi a ṭha lo ve, ṭanpuitu tûr, a kawppui âwm tak ka siamsak teh ang,” a ti a. Pathianin Evi a siam a, chhûngkaw hmasa ber a din ta a ni. Chuvângin, chhûngkua hi Pathian ruahmanna a ni a. Pathian hmaa chhûngkaw hlu tak an nih avângin Setana chuan chhûngkua hi a bei ṭhîn a ni.

Kan tunlai khawvelah chuan chhungkaw thenkhatin Bible zirtirna (principles) an kalsan avângin an mangang a. Chutiang chhungkuaah chuan inṭhenna, innghirnghona, nungchang bawlhhlawhna, nu leh pa zah lohna, fate ngaihthahna leh khawvel thil âtchilhna a pung chak hle. Chu chuan kan thlarau lam a tichau tial tial thin. Chhûngkaw tam tak chuan mobile phone leh TV hmaa darkar tam tak an hman laiin, ṭawngṭai nan erawh minute tlem te chauh an hmang a. Naupangten Bible chang aiin khawvel hla an thiam zâwk tawh a; he dinhmun hi a hlauhawm hle a ni.

Bible-ah hian chhûngkaw zînga mi tinte mawhphurhna chiang takin a inziak a.

* Pasalte hnenah mahni nupuite hmangaih turin thu pek a ni a. Ephesi 5:25-ah chuan, “Pasalte u, in nupuite hmangaih rawh u, Kristan kohhranho a hmangaih a, an aia mahni a inpe ang khân,” a ti a.

* Nupuite pawh an pasalte thlawp leh zah turin hriattir an ni. Ephesi 5:22-ah chuan, “Nupuite u, Lalpa hnêna in intulût ang hian mahni pasalte hnênah intulût rawh u. Krista chu amah ngei taksa chhandamtu nia, kohhranho lû a ni ang bawk hian, pasal chu nupui lû a ni si a” a ti a. Hei hian tlawm zâwk nihna a kawk lo va, Pathian ruahmanna chhûnga thawhhona leh inpumkhatna a kawk zâwk a ni.

* Naupangten an nu leh pate an chawimawiin an thu an awih tur a ni. Exodus 20:12-ah chuan, “I nu leh i pa chawimawi rawh,” a ti a. Thuawih naupangte chuan inah hlimna leh malsawmna an thlen ṭhîn. Chutih rualin, nu leh paten fate hmangaihna leh thununna nen an enkawl tur a ni. Thufingte 22:6-ah chuan, “Naupang chu a kalna âwm kawngah chuan zirtîr ula, A upat hun pawhin a thlah lo vang.” tiin min zirtîr a ni.

Bible-a Pathian ngaihsak chhûngkaw entawn thlak tak pakhat chu Nova chhûngkua an ni. Sualna leh bawlhhlawhnaa khat khawvelah khan Nova chu rinawm takin Pathian nen an lêng dun a. A thuawihna avângin a chhûngkua zawng zawng chu lawngah an lût a, boralna lakah chhandamin an awm ta a ni. Bible-ah hian mi rinawm pakhat chauh pawhin chhûngkaw pumpui a thunun theihin a vêng thei a ni tih min hmuhtîr a ni.

Tunlai khawvelah hian Pathian ruahman chhûngkaw dinhmun nena inkalh thil tam tak, changkanna leh tunlaina in a rawn keng mek a. Chuvângin, keini chu Bible thudik chungah nghet takin kan ding tur a ni. Inneihna kan vawng hlu tur a ni a, nu leh pa kan chawimawi tur a ni a. Kan fate Pathian thuah kan kaihruai ang a, Pathian chu kan chhungkaw lalberah kan dah tur a ni a. Josua’n, “Kei leh ka chhûngte erawh hi zawngin Lalpa rawng a ni kan bâwl dâwn ni.” a tih ang hian Pathian lamah thutlukna thar i siam theuh ang u.

Lalpan malsawm rawh se. Amen!

Monday, April 20, 2026

ISUA HI TUNGE NI?

 “He mi hian he finna leh hêng thilmak tih theihnate hi khawi ata nge a hmuh?  He mi hi thingrem siamtu fapa kha a ni lo vem ni? A nu chu Mari an tih hi a ni lo vem ni? A unaute pawh Jakoba, Josefa, Simona, Juda an tihte chu an ni lo vem ni?

Matthaia 13:54-55

             Kan thupui hi zawhna a ni a, kan Bible châng lakchhuah pawh zawhna bawkin a tawp a, tun tum chu zawhna kan inzawt dawn a. Chu zawhna chu kan inzawh hma in kan zawhna ‘Isua hi tunge ni?’ tih kan chhan thiam theihna turin a chanchin tlem tlem kan lawr zeuh zeuh ila a tha ang.

             Lal Isuan Galilee ramah rawngbawlna tanin, zirtir sawmpahnih a kova. A rawngbawlna bultan atangin mihring pangai tih theihloh thilmak hmangin Kanna khua inneihnaah tui wine-ah a chantir a.  “Suria ram zawng zawngah a chanchin a thang ta a; tichuan, mi damlo zawng zawng, damlohna leh natna tinrêng tuarte, ramhuai mante, thla em âtte, zengte a hnênah an rawn hruai a; a lo tidam hlawm a. Galili ram aṭang te, Dekapoli khua aṭang te, Jerusalem khua aṭang te, Judai ram aṭang te, Jordan râl aṭang te chuan mipui tam takin amah an zui bawk a. rawngbawlna a kalpui mup mup a” (Matthaia 4:24-25) kan hmu a.

             Zirtirna chi hrang hrangte, thunei leh thiltithei taka a zirtir thin avangin mipui tam takin an zui mup mup a. Amah zuitu leh a thu ngaithlatu riltam te chu a khawngaih em em a. Riltam chunga tîn tir lovin chhangper panga leh sangha pahnih hmangin chung a thu ngaithlatu mipui sanga (patling hlir) te chu puar takin a tin tir a.

 Gadarin ramhualzawl phei hi chu mipui amah tâwk zawng pawha an kal ngam loh, thlanmuala riak thin, kawlh em em mai a ni a. Chutiang khawpa hlauhawm pawh Nazareth tlangval hmaah chuan a zawr zân mai a nih kha. Beiseina reng reng awm tawh lo tur khawp a kum 12 hmeichhe thiput (mense), a neih zawng zawng pawh daktawr hnena entirna atan a sêng zo vek tawh a, chuti chung pawh chuan, an hnam dân ‘thineih laia mipui zinga kal phalloh’ pawh zah zo lovin mipui zingah Isua puan hmawr chu inthlahrung takin a va dek dêk dêk a. A dam nghal viah a nih kha. Lalpa chu fakin awm rawh se!

 Lazara mithi, thlana ni li lai awm tawh, a thi a farnu Marthi ngei pawhin “Lalpa, tûnah zawng a uih tawh ang; a thihna ni li a ni tawh si a,” a tih ngawih ngawih pawh Isua hmaah chuan a uih laklawh lo, a taksa a puam laklawh lo. Lal Isuan “Lazar, lo chhuak rawh” a ti a, Lazara chu a kut a ke thlân puana tuam chungin a lo chhuak ta a, a hmai pawh inhrûkna puana tuam a ni a. Isuan an hnênah, “Phelh ula, kaltîr rawh u,” a ti a, Lal Isua sawi ang chuan an ti a. Mithi a kai tho mai.

 Tin, a rawngbawl hunlaia miropui Pharisaite zinga mi, Judate hotu Nikodema a counselling dan leh a nun a thlak danglam dan te, Sukar khaw kianga Jakoba tuichhunchhuaha hmeichhe lepchiah tak Samari hmeichhia pasal panga lai nei tawh hnena a thiltih leh chu hmeichhe lepchiah Sukar khua a Samari mite hnena harhna thlentu leh an nun thlak danglamtu atana missionary a a siam dan te hi ava ropui em!

             Chu Isua ngei chu, a seilenna khua Nazareth ah ve thung erawh chuan engtin nge an lo dawn sawn kha, “He mi hian he finna leh hêng thilmak tih theihnate hi khawi ata nge a hmuh?  He mi hi thingrem siamtu fapa kha a ni lo vem ni? A nu chu Mari an tih hi a ni lo vem ni? A unaute pawh Jakoba, Josefa, Simona, Juda an tihte chu an ni lo vem ni? tiin an lo sawisêl vel a.  

 Heng Nazareth khaw mite hian Lal Isua chu an hre lutuk, apa pawh an hria, a nu pawh an hria, a unaute pawh an hria. Mahse engnge kan hmuh zui tak “Tin, an rin loh avângin chutah chuan thilmak tam a ti lo” Matthaia 13:58 tih a ni. Lal Isua hi tunge a nih? tih hretu chi hnih zingah khian, a thil mak tih ropui tak tak leh damna a thlen tam tak hmu a hretu an awm laiin, amah hretu thotu te thilmak pawh a tih theihlohna an awm bawk a ni tih kan hriat a pawimawh.

             A sei lutuk hmain titawp dawn mai ang aw. Lal Isua hi tunge a nih? Kan taksa, kan rilru, kan thlarau damna tura van atanga Pathian rawn tirh fapa Lal Isua Krista hi engtiang chiah in nge ilo hmelhriat ve le?

             Lalpan malsawm rawh se. Amen!

Thursday, April 9, 2026

PRANK!

 Tunlaiin ‘Prank’ a hluar em em a. Youtuber te pawhin an channel tih hmuhnawm nan leh viewer hip nan (te pawh a niang) an ti nasa khawp mai a. Mipuiin kan hlimpui a, kan en nasa khawp mai.

 Prank tih chu midang chunga inbumna der fiamthu atana tihna a ni a. A tlangpuiin mite mak tih atan leh intihhlimna atana hman thin a ni. Mi (tu emaw) chu hun eng emaw chhung atana bum (entir nan- thil dik lo tak tih tir emaw ni lo puia awmtir) a, nuihza siamna a ni thin.

 Prank in a ken tel leh a nihna ber chu dâwt hmanga infiamna, thudik tawk lo hmanga fiamthu thawhna a ni tih ka chiang vek ang. Hei tak hi ka rawn sawi zui duh lai chu a ni.

 Kan Bible ah chuan ‘Thutak leh Bumna’ hi a sawi uar hle a. Thufingte 12:22 ah chuan “Hmui dawthei hi Lalpa ten zâwng tak a ni a, Dik taka titute erawh chu a lâwm zâwng an ni.” tih kan hmu a. Ephesi 4:25 ah chuan “Chutichuan, dâwt sawi bânin, mahni ṭhenawm hnênah thu dik tak sawi ṭheuh rawh u; inpêng tawn ṭheuh kan ni si a.” tih kan hmu bawk a.

 Chutih rualin, Prank te chu ‘intihhlimna leh infiamna a lawm’ kan lo ti thei a. Mahse, in prank na phenah hian Bible duhloh deuh dawt sawina te,  thudik lo sawina te a in phûm khiau tih kan hria em? Chumi hmanga kan lo intihlim a, kan lo lawm viau rual hian, prank tute hi setana hrui hlinna hmawrvalh chhungah kan tâl kual vel mai mai a ni lo maw?

 Prank ti tur chuan bumna a ngai a, bumna tel lo chuan a tih theih loh. Prank hlimna atan hun eng emaw chhung atan chauh pawh nise bumna hmanga tih a ni a. ‘Bumna’ chu ‘bumna’ a ni. Prank chu mi dawt hrilh emaw, mi hruai sualna emaw hmanga play a nih chuan Pathian thutak zirtirna nên a inkalh a ni.

 Mi kan prank hian alo thlir tute kan hlimpui em em lai hian Prank ate ah hlauhna, mualphona, a nih loh leh rilru tihnatna a thlen chuan a him famkim chiah lo tihna a ni thei bawk ang. Ephesi 4:29 “Thu ṭha lo rêng in kâan chhuak suh se, a ṭûlzia ang zêla siam ṭha tûrin thu ṭha apiang chhuak zâwk rawh se, a ngaithlatute tân khawngaihna a lo nih theih nân.” tih kan hmu a. Matthaia 7:12 ah chuan “Chutichuan, thil engkim miin in chunga an tiha in duh tûr ang apiang chu, mi chungah pawh ti ve rawh u;” tih kan hmu bawk a. Chuti a nih chuan Prank hian Bible zirtirna hi kan infiam hlimna hmangin a rawn insiamrempui (compromise) a ni thei ang a.

 Prank a rawn lar hma daih atang kan Bible Thufingte 26:18-19 ah chuan “Ṭhenawmte buma, “Ka fiamthu a ni lâwm ni?” titu chu Mi â, meichher te, thal te, thihna tea mi tihṭhaihtu ang a ni” tiin mi â category lamah a lo dah sa anih chu.

 A nih leh hlim loh tur ami? Kan infiam dawn lo tihna mi?

 Ni love, prank kan chîn hma pawhin hlim takin fiamthu (thianghlim) nen kan lo hlim thin tawh sa reng a, kan lo infiam tawh thin alawm. Chu chu Bible pawhin a phal. Thuhriltu 3:4 “Nuih hun a awm”.  11:9 “Ṭhalaite u, in ṭhat lai chên ula, In la naupan viau lai hian hlim rawh u; In thinlung duh zâwng chu zâwm ula, In mitin a hmuh châk zâwng nên chuan; Amaherawhchu, chûngah chuan Pathianin in chungah Ro a rêl dâwn tih hre reng ang che u.” tiin min chah a. Hlim tur, nuih tur, mahse kan chunga rorelna ‘court’ min hawnsaktu Pathian duhdan zel ni rawh se tiin min chah zawk a ni.

 Prank hi ‘a dik a, a him a, ka rinna a sawi nghing love’ kan ti a ni mai thei. Mahse Bible ah chuan Thupuan 21:8 “Dawthei zawng zawngte chan tûr chu mei leh kâta kâng dîlah chuan a awm ang;” tih a nih miau avangin dawt hmanga infiam hi Bible zirtirna nen a inhmeh lo a ni.

 Kan thusawite hian i ngaihdan a sawi danglam emaw, danglam lo emaw heihi lo ngaihtuah teh. Prank i tih hmain hetiang hian in zawt hmasa phawt ang che:

“Hei hian Krista a chawimawi ang em, hmangaihna avanga ti ka ni em?”

A chhanna a chiang lo a nih chuan pumpelh a finthlak zawk ang.

 - Dr. Vra Pachuau

Thursday, March 5, 2026

DAWIH AW! NGE PHAWTHIRA AW!

 “Miin a ṭawngkam chhuak rah chu a seng ang a, Ama kut thiltih ngei chu a hnênah hlan a ni ang.” Thufingte 12:14

 Tunlai Southwest Asia chanchin mitinin kan ngaihven a. Ram lian leh ropui USA leh Israel chuan Iran ram tukdawl tumin an bei mek a. Aircraft chhuanvawr USS Abraham Lincoln aircraft carrier chhawp hnaiin, B-52 Bomber ropui leh hmanraw hrang hrang- suicide drones, Tomahawk cruise missiles leh stealth fighters tha mi nen thapui a thawh mek a. He operation hi Muslim ho thlaserh (Ramadan) February 28, chawhma dar 9:40 AM (local time) vela bul tan a ni. Israel indo thlawhna ten Iran khawpui Tehran thlawk thleng turin darkar 2 vel an mamawh avangin Israel jet fighter te hi chu zing dar 7:40 vel bawrah chuan an thlawk chhuak tan tawh ngei ang.

            He operation atana mipui vantlang hriatlohva inbuatsaihna hi engtiang taka rei nge an lo neih tawh kan hre lova. Mahse, hei erawh kan hria – Donald Trump a 2017 a lal hmasak leh a rawn lal nawn leh 2025 khan Department of Defense chu Department of War in a ti danglam ve ve a. Tuna a lal nawn leh na a executive order 200th sign naah ‘Department of War’ rawn chawi thar leh in, Secretary of War atan Infantry Officer thothang tha leh fing zet mai, sulhnu nei tha Pete Hegseth a rawn ruat ta chat a.

            Defense tih chu ‘inhumhimna’ ‘invenhimna’ tihna a ni a. Mahse, mahni in venghim ringawt tur ni lovin, mite do a, beitu tur kan ni zawk tiin Defense chu ‘War’ tiin a rawn thlak ta a. Hei hian USA mipuite leh sipaiteah chakna thahrui nasa takin a ti thar ta a. An kawnga beih ngai chu an bei a, an hneh ta zel mai a nih hi.

            Keini pawh hi setana laka lo in inveng (defense) reng tur ni lovin, setana ram thiat tur kan ni a. Kan indona tawngkam leh kan pulpit rawngbawlna te pawh hi ‘War’ a kan thlak ngam a ngai ta. Kan missionary hmasate huaisenna leh thawhrimna sawia in awi tlei mai mai lovin, kan mihuai kalta te kawng min sial sakah hian Pathian ram tan ‘War’ kan beih a ngai a ni.

     Kan Mizo thawnthu lamah lut leh lawk ang aw - Kungawrhi chhanchhuaktu Phawthira leh Hrangchala te Khuavang lamthuam thuma riak tura an inbuatsaih mek laiin, khua alo thim ta a. An chhanchhuah Kungawrhi veng chung chuan chulai hmunah chuan an riah a ngai ta a. Khuavangho chu chulai hmun inti neitu takin an lo kal a, “Tu maw ka lamthuama riak?” an rawn ti a. Phawthira chuan, “Phawthira leh Hrangchala, Phaipheng bula Kamkei lu kan tuk sawk sawk, kan sah sawk sawk” a lo ti a. Khuavangho chuan “Huai aw, huai aw” an ti a, an tawlh kir leh dial dial thin a. Mahse, khawvar dawn hnaih lamah chuan Phawthira mut alo chhuak a, a mutthilh zawk hlanin Hrangchala’n alo veng ve a. Khuavangho an rawn kal leh a, Phawthira venlaia an tih ang tho khan an rawn ti leh a. Phawthira’n ti tura a tih ang chuan Hrangchala chuan hlau leh khur chungin “Phawthira leh Hrangchala, Phaipheng bula Kamkei lu kan tuk sawk sawk, kan sah sawk sawk” a lo ti a. Mahse, Khuavangho chuan dawih aw chu hria in “Dawih aw, dawih aw” tiin an Kungawrhi chu kan laksak ta daih mai a.

            Pathian rawng kan bawlnaa kan ‘dawih aw’ hi kan khingpui Diabola leh a hote hian an hai lova. An ram thiat lo zawng a, programme tluang taka kan neih mai hi an phal a. Chuvangin, ‘Phawthira aw’ anga huaisen taka kan rawngbawlna bul kan tan thar leh hi a ngai a ni. Khuavangho hi inti neitu takin kan khawvelah hian an leng vel a. Chung mite chunga thuneihna leh thiltihtheihna hi pekin kan awm a ni.

            Lalpan malsawm rawh se. Amen!